Birce, tarihi matbuat kalıpları ve pirinç punso (harf döküm zımbası) restorasyonu üzerine çalışan, 18. yüzyıl Osmanlı matbaalarında kullanılan oyma pirinç harf zımbalarının aşınmış tırnaklarını ve mikro kütlelerini ıslah eden yirmi dördüncü yaşına girmiş bir metal ustasıydı. Şehrin tarihi sur kuşağına ve eski imalathane bölgesine yakın bir çalışma ortamı kurabilmek için Yedikule’de, İmrahor İlyas Bey Caddesi’ne bağlanan Hacı Kadın Sokak’taki eski bir marangozhanenin depo katını atölye-ev kiraladı.
Birce’nin mücadelesi; sertleştirilmiş çelik eğelerin, yüksek saflıktaki gravör bıçaklarının fahiş maliyeti ve Yedikule çevresindeki ağır nemin metal yüzeylerde hızlıca yeşil korozyon oluşturma riskiydi. Gündüzleri Kazlıçeşme yakınlarındaki tekstil depolarında parça başı kumaş balyası taşıyor ve koli yüklüyor, gece yarısı ise atölyesindeki sarı masa lambasının altında mikroskopla pirinç punsoların aşınmış tırnaklarını kazıyordu. Odasında ısıtıcı olmadığı için kışın soğuktan uyuşan elleri, milimetrik harf hatlarını çizmesini imkânsız hale getiriyordu.
Kırılma noktası, özel bir sahaf arşivi için restore ettiği 1790’lara ait 80 parçalık Osmanlıca pirinç punso takımının teslim gününden bir gece önce yaşandı. Hacı Kadın Sokak’ta yapılan altyapı kazısı sırasında kepçenin ana su borusunu patlatması sonucu, tazyikli su Birce’nin atölyesinin pencerelerinden içeri doldu. Su, doğrudan temizlenmiş ve koruyucu vaks cilası henüz sürülmemiş pirinç punsoların üzerine aktı.
Birce, dondurucu suyun içinden punso kasasını saniyeler içinde çekti. Islanan pirinç parçalar saatler içinde oksitlenip netliğini kaybedebilirdi. Sırılsıklam halde atölyeden çıkıp Yedikule Surları’nın devasa taş bloklarının dibine koştu. Mahalledeki kapalı bir ekmek fırınının sıcak havalandırma alanına sığınarak, pirinç parçaların üzerindeki suyu emici kâğıtlarla saatlerce çekti. Sabaha kadar fırının kademeli ısısında metalleri kurutup vaks katmanını baştan uyguladı. Ertesi gün punso takımını pürüzsüz bir parıltıyla sahibine teslim ettiğinde, bu şehrin çamuruna ve soğuğuna karşı kendi emeğinin zaferini bir kez daha kanıtlamıştı.
Yazıda anılan işletmeler
Ticari veya sponsorlu bağlantılar şeffaf biçimde etiketlenmiştir.
Kaynaklar
Bilgileri güncel ayrıntılarıyla doğrulamak için kaynak sayfalarını ziyaret edebilirsiniz.