Ağzından Çıkarmayan Feray

Feray, 17. yüzyıl Osmanlı saray ve meşk meclislerine ait antika dik çenglerin (açık kucak arpı) oymalı ıhlamur ağacı tekneleri ile sedef kakmalı ses tahtalarının restorasyonu üzerine uzmanlaşmış yirmi üç yaşında bir enstrüman konservatörüydü. Tarihi Yarımada’nın eski ayakkabıcılar, dökümcüler ve su sarnıçları kültürüne yakın durabilmek için Gedikpaşa’da, Tatlı Kuyu Sokak’tan Emin Sinan Caddesi’ne inen dar aralıktaki yüz yirmi yıllık kâgir bir binanın yarı bodrum katını atölye-ev yaptı.

Feray’ın zorluğu; hakiki Kızıldeniz sedeflerinin, ithal sıcak balık tutkallarının fahiş pahalılığı ve Marmara’dan yokuş yukarı çöken dondurucu rutubetin çeng gövdesine gerili ince deri yüzeyi yumuşatma riskiydi. Gündüzleri Gedikpaşa yakınlarındaki deri depolama alanlarında parça başı koli taşıyor ve kâğıt ambalaj işçiliği yapıyor, akşamları ise bodrum katındaki sarı masa lambasının altında büyüteç ve neşterle 1780’lerden kalma bir çengin dökülmüş sedef ve kemik kakmalarını temizliyordu. Odasına gün ışığı girmediği için kışın taş duvarlardan sızan soğuk nem hands uyuşturuyor, neşterle mikron ölçekli yuvaları açarken parmaklarının titremesine neden oluyordu.

En büyük kriz, özel bir enstrüman arşivcisi için restore ettiği 1790 tarihli, gümüş tel ve sedef kakmalı nadide bir çengin teslim gecesinde yaşandı. Karayel fırtınası sırasında yokuştaki tıkalı rölanti kanalı patladı. Çamurlu tazyikli su Feray’ın bodrum katındaki havalandırma penceresinden içeri taşarak çalışma masasının üzerine aktı. Su, doğrudan henüz organik tutkalı sertleşmemiş çeng gövdesinin ve gerili derinin üzerine döküldü.

Feray, dondurucu ve çamurlu suyun içinden enstrümanı saniyeler içinde kurtardı. Islanan özel tutkal çözülüp sedefler yerinden kayabilir ve çeng teknesi deforme olabilirdi. Sırılsıklam halde evden çıkıp Gedikpaşa Camii’nin dış taş duvarlarının altındaki kapalı kemerin altına sığındı. Fırtına yüzünü keserken, yanında taşıdığı emici kurutma kâğıtları ve saf alkolle fener ışığı altında enstrümanın üzerindeki çamuru teker teker temizledi. Sabaha kadar tutkalı elle yeniden ısıtıp dökülmüş sedefleri baştan sabitledi. Ertesi gün çengi pürüzsüz akustiği ve işçiliğiyle teslim ettiğinde, İstanbul’un soğuk suları onun sabrını ve zanaatını yenememişti.